ÖZET
Türklerin İslam’a geçişine dair bilgiler içeren Sultan Satuk Buğra Han anlatılarının ele alındığı bu çalışmada bir edebî ürünün içerdiği kodlar, kültürel etkileşim ve toplum yaşayışı bakımından incelenmiştir. Doküman analizi yönteminin kullanıldığı bu nitel çalışmada, alan yazınında Tezkire-i Buğra Han, Tezkire-i Buğrahânî, Tezkiretü’l-Evliyâ-yı Buğrahanî, Tezkire-i Uveysîye vd. adlarla bilinen ve kütüphanelerde bu şekilde farklı adlarla kayda giren Sultan Satuk Buğra Han söylenceleri incelenecek metinler olarak belirlenmiştir. Bu çalışma kapsamında, Sultan Satuk Buğra Han anlatılarında, yazılı kültürün ögesi bir metin olarak Köktürk Yazıtlarından bu yana devamlılığı takip edilebilen millî söylem biçiminin yanı sıra Oğuz Kağan Destanı’nın varyantlarından kodlara yer verildiği görülmüştür. Ayrıca lider olarak Satuk Buğra Han’ın, dini müjdeleyen Hz. Muhammed’in hayatı ve yaşadıklarıyla özdeşleştirilmeye çalışıldığı tespit edilmiştir. Çalışmada, Uveysi şeyhi kimliğiyle Satuk Buğra Han’ın kerametleri ve tabakattaki yeri ele alınmıştır. Araştırmada, sözlü kültür ve yazılı kültür ilişkisiyle birlikte tarihî Türk yazı dillerinin adlandırılmasında kullanılan şahıs adları üzerine veriler de tetkik edilmiştir.
ABSTRACT
This study addresses Satuq Bughra Khan narratives on the conversion of Turks to Islam regarding cultural interactions and social life. Adopting the document analysis technique, we explore these narratives in a literary work recorded in libraries as Tezkire-i Buğra Han, Tezkire-i Buğrahânî, Tezkiretü’l-Evliyâ-yı Buğrahanî, Tezkire-i Uveysîye. It is concluded that Sultan Satuq Bughra Khan narratives encapsulate codes from the variants of the Oghuz Khagan Saga, in addition to the national discourse dating back to Orkhon Inscriptions. The mentioned work also attempts to identify the leadership of Satuq Bughra Khan with the life and experiences of Muhammad, the holy prophet of Islam. In this study, we also address the miracles of Khan as a Uwaisi sheik and his place in the Tabaqat and examine data on personal names and their relationships with oral and written culture in Turkic languages.
ANAHTAR KELİMELER: Karahanlılar, Buğra Han, mitoloji, efsane, motif.
KEYWORDS: Karakhanids, Bughra Khan, mythology, legend, motif.