ÖZET
Kuzey gök yarım küresinin dönüş ekseni olduğu kabul edilen kuzey kutup yıldızına Eski Türkçede altun qazuq “altın kazık” deniyordu. Bu makale, Türk kuzey kutup yıldızı geleneğinin Çin kültürü üzerinde iki önemli etkisi olduğunu anlatmaktadır. İlk etkisi, Çinlilerin eski Türkçedeki qazŋuqu Savaşan Devletler döneminde gōzhèn (勾陳) olarak kullanmaya başlaması ile görülmüştür. İkinci etkisi, Qing hanedanlığı döneminde, hükümetin Moğolcada altan γadasu olarak adlandırılan devasa kayanın Sarı Nehir’in kökeni olduğunu doğrulamaya çalıştığı dönemde görülmüştür. Bu dönemde Eski Türkçedeki altun qazuqun Moğolca çevirisi “altın kuzey kutup yıldızı” (黃金北極星) olarak yapılmıştır.
ABSTRACT
Considered as the rotation axis of the northern celestial hemisphere, north pole star was called altun qazŋuq “gold stake” in OT (Old Turkic). The article finds that Turkic north pole star tradition exerted its influence on Chinese culture twice. At the first time, the Chinese transcribed OT qazŋuq into gōzhèn (勾陳) in the Warring States period. And at the second time, the transmission took place in the Qing dynasty, when the government tried to confirm that the huge rock called altan γadasu in Mongolian was the origin of the Yellow River, the Mongolian translation of OT altun qazŋuq was translated into “gold north pole star” (黃金北極星).
ANAHTAR KELİMELER: Kuzey kutup yıldızı, Türk-Çin transkripsiyonu, astronomi, qazŋuq, Sarı Nehir.
KEYWORDS: North pole star, Turkic-Chinese transcription, astronomy, qazŋuq, Yellow River.